RoXY - 10 years after

Dat de tijd snel gaat is altijd af te lezen op de historische tijdlijn als je wordt geconfronteerd met vieringen en memorials die je nog lang niet zag aankomen. Vaak gaat dit gepaard met een besef dat ook voor jou de tijd niet stil staat en dat je langzaam naar je pensioengerechtigde leeftijd aan het kruipen bent. Zo verscheen onlangs het persbericht dat er op 20 en 21 juni een club RoXY reünie evenement komt, naar aanleiding van het feit dat deze roemruchte club tien jaar geleden in vlammen opging. Daarnaast komt er een foto-tentoonstelling en wordt voor de die hard fans een flyerboek uitgebracht waarin je terug kunt naar de bijzondere avonden die je daar (wellicht) hebt beleefd. Tien jaar geleden alweer voor het allerlaatst!

RoXY – de house tempel
Club RoXY is in 1987 opgericht door kunstenaar Peter Giele, uitgever Arjen Schrama en dj Eddy de Clercq. Giele was bij toeval op de oude bioscoop RoXY gestuit en zag in de donkere, art nouveau ruimte dé nieuwe ontmoetingsplaats voor mensen die voorheen op vrijzinnige plekken als de Koer en Pepclub afkwamen, ruimtes en clubavonden door Eddy de Clercq opgericht of waar hij draaide. Deze ruimtes vormden de opmaat naar de RoXY, waar de kunstzinnige ideeën van Giele en de muzikale wensen van De Clercq werden samen gebracht.
Club RoXY startte met voornamelijk zwarte en alternatieve dansmuziek, maar veel succes bracht dit niet. Het danspubliek en de kunstenaarskringen rondom Giele botsten. Eddy’s houseplaten, die hij veelvuldig tussen de andere muziek door draaide, werden hem niet bepaald in dank afgenomen. Dj’s als Eng Bo Kho, DNA, Johnson, KC the Funkaholic en de tot dan toe nog vrij onbekende Joost van Bellen (die wel al een eigen avond organiseerde waar hij ook house draaide) draaiden naast De Clercq de week vol met funky dansmuziek. Eddy vroeg alle dj’s veel house te draaien maar het mocht niet veel baten. De dansvloer stroomde telkens leeg op die ‘irritante’ house muziek. Na het laatste ultimatum wat De Clercq van het management kreeg, sloeg in de zomer van ’88 eindelijk de vlam in de pan. Het virus kreeg toen pas vat op het eigenzinnige RoXY-publiek. Vooral door een toesnellende schare vroege housefanaten die de club begonnen te bezoeken. De acidhouse (de eerste substroming van de house-cultuur, met rare bliepjes en obscure tegendraadse liedstructuren) en later de hiphouse (house in de mix met vrolijke hiphop-teksten) nam de muziekinvulling op alle avonden over en house had haar Mekka gevonden.
Tegen het einde van de opstandige en losbandige jaren tachtig bracht de RoXY met de plotselinge populariteit van de house muziek een broodnodige uitlaatklep voor de Amsterdamse uitgaansscene. Doorgewinterde stappers, studenten, kunstenaars,muzikanten, dansers en andere creatievelingen, hetero, gay, wit, zwart, transsexueel of volledig onzijdig -de RoXY werd een tempel voor iedereen die behoefte had aan een plek waar ze volledig zichzelf konden zijn. Waar niemand elkaar raar aankeek en waar de oppervlakkige en snobistische jaren tachtig naar de achterdeur werden verwezen. Het was tijd voor respect, plezier, vrijheid en expressie. Kenmerken die werden toegeëigend door de sterk opkomende house-generatie en de bakermat waren van het succes van de houseparties tot midden jaren negentig.

Reïncarnatie
De twee belangrijkste house-avonden waren de woensdag van Joost ‘Bam Bam’ van Bellen en de vrijdag van Eddy de Clercq. De gekte was op deze avonden het grootst tussen 1988 en 1990. De oldschool funky dj’s druipen langzaam af als de housemuziek over haar eerste hoogtepunt raakt in 1989. Als De Clercq in 1991 richting Italië vertrekt wordt het roer omgegooid door de nieuwe ‘artistique leider’ Joost van Bellen. Met veel bombarie wordt de RoXY ten grave gedragen, om meteen de wedergeboorte aan te kondigen van RoXY nieuwe stijl. Nieuwe dj’s treden aan en de nieuwe programmering zal jaren lang stand houden en de RoXY tot nog grotere hoogten stuwen en definitief neerzetten als de ‘place to be’ voor ‘housend’ Nederland. Woensdag wordt de gay-avond, Hard genaamd, met dj Ardy B. De donderdag wordt voor het nieuwe wonderkind Dimitri ingeruimd. Eerst Metropolis geheten, later High Tech Soul Movement. Deze avond (én de dj) wordt tot op de dag van vandaag nog steeds gemist als de meest bijzondere en vooruitstrevende muzikale clubavond die Nederland gekend heeft. De vrijdag (Select) wordt door KC the Funkaholic ingericht met meer funky, soulvolle house en disco. Op zaterdag (Swet) wordt afwisselend gedraaid door dj’s Erick E, Crazy Shaun, Remy, Joost van Bellen en Ardy B. De zondag tenslotte wordt door Joost van Bellen en Johnson verzorgd. De RoXY, die maar zo’n 650 mensen herbergde, zit elke avond vol en house borrelt richting haar kookpunt. Vanaf 1991 barst het ook elders in het land helemaal los en worden er overal houseparties georganiseerd. De opmars van de muziek en vooral de feesten is niet meer te stuiten.

RoXY experience
Vanaf het begin was het lastig om de RoXY binnen te komen. Je stond als ‘normale’ bezoeker met angst en beven voor de grote blauwe deuren te wachten tot de portiers het Salomons oordeel velden of je die avond naar binnen mocht. Meestal lukte dat wel. In de entreehal stond bedrijfsleider Hans Kuipers af en toe ook nog wel eens te seinen dat sommige mensen toch niet naar binnen mochten of hij weigerde alle medewerking aan popartiesten of voetbalvedetten als deze dachten ook maar enige privileges te kunnen genieten. Iedereen was immers gelijk. Zelfs de in die tijd mateloos populaire popartiest Prince stond gewoon tussen het publiek verwonderd om zich heen te kijken. Dat was misschien ook wel de reden van het ‘wij’-gevoel dat je als bezoeker had. De RoXY was een soort huiskamer waar je met je vrienden samen kwam om te praten, dansen en genieten. Zonder enig verschil tussen de individuen onderling.
Als je de entree (en Hans) was gepasseerd liep je tegen de garderobe aan. Met links zitjes en rechts een grote leren bank waarachter met grote kopspijkers het RoXY-logo in de muur was getimmerd, een prachtige ‘eye-catcher’. Rechts van de garderobe liep je via een hoge, brede trap richting dansvloer, en rechtdoor de volgende trap op richting balkon. Op het balkon vond je de muziekliefhebbers die uitkeken op de platen die de dj’s onder hen op een verlaagde balustrade draaiden. Tegen de linker muur stond een mooi verlichte bar. Het balkon was een plek om lekker te hangen en de RoXY-incrowd gedag te zeggen. Rond de dansvloer hingen kandelaars en er waren dansblokken voorzien voor energieke danseressen als Sofia of Shinedoe (vandaag de dag dj). Links en rechts van de dansvloer hingen grote Perzische tapijten. Voorin bevond zich het podium, met daarachter de backstage ruimte. Achterin (onder het balkon) was de lange, prachtige bar. Boven de bar hingen in brons gegoten penissen. Zoiets als de sterren op Hollywood Boulevard. Als je in de RoXY omhoog keek werd je opgezogen door het hoge koepelvormige dak, welke het effect had dat je dacht dat de ruimte een stuk groter leek dan hij werkelijk was. Vooral vanaf het balkon was dat het geval.

Maar wat de RoXY altijd die speciale sfeer meegaf, was wat er met de prachtige ruimte werd gedaan. Elke zes weken veranderde de club volledig van decor. Veel kunstenaars, zoals Matthew Whitehead, Lennart en Pinky, Nieko de Jong en Geoff Miller konden volledig losgaan op de club. Dat resulteerde in omgekeerde kerstbomen aan het plafond, UFO’s die door de lucht zweefden, een heelalweek, vlooienshows, rariteitenkabinetten, complete videowalls (in die tijd heel bijzonder), opblaasobjecten en allerlei cabareteske shows waar je je ogen bij uitkeek. Tel daarbij op de aanwezigheid van RoXY ‘meubilair’ als Franz Kubin, Harrie Wildeman, Shirley Macholina, Zubrowka of internationale artiesten en gezelschappen zoals Leigh Bowery en een Jim Rose Circus Sideshow, en je hebt een choquerend en onthutsend gezelschap bij elkaar die shows opvoeren die bij de conservatieven onder ons makkelijk een hartverzakking teweeg kan brengen.
Vooral op de befaamde Love Balls, de jaarlijkse aids benefiet-avonden van Joost van Bellen, was niets te gek. Hitsige shows met alles wat je niet verwacht, decors die helemaal over de top gaan, uitdossingen van mensen die het midden houden tussen Alice in Wonderland en een jaren zeventig b-film. Alles kwam er aan te pas om het publiek wakker te schudden en deel te laten nemen van een once-in-a-lifetime experience. Het kwam echter altijd als vanzelfsprekend over. Eerst bekruipt je een beetje een benauwend gevoel, van iets dat je niet gewend bent en enigszins angst inboezemt. Na de verbazing neemt het gevoel van trots, saamhorigheid, bewondering en het erbij horen weer de overhand en ben je blij dat je deel uitmaakt van iets bijzonders. Het is bijna niet te beschrijven als je er niet bij bent geweest. Zo’n overweldigend gevoel.

RoXY vaarwel
Na midden jaren negentig is de rek een beetje uit de RoXY. De club kan de vele feesten op aparte locaties niet meer bijbenen. Het publiek is een beetje clubmoe en lijkt het muzikaal ook even niet meer te weten. De club probeert het zelfs nog met een drum ’n bass-avond (Flow), maar dat past niet in de RoXY. De nieuwigheid van de housemuziek is verworden tot een lang vervlogen herinnering. Het hoogtepunt is ruim voorbij, ook voor de RoXY. Daar kan geen creatief team meer wat aan veranderen. De vraag rijst bij de oude garde of RoXY überhaupt nog bestaansrecht heeft in de commerciële jaren negentig. Toch blijft de club overeind staan. Tot de bewuste avond in 1999 waarin alles echt stopt. Hard en meedogenloos. Mede-oprichter Peter Giele sterft op 16 juni 1999. Met veel vertoon en vlammenwerpers op een vlot, varend door de Amsterdamse grachten, wordt hij 21 juni begraven. ’s Avonds wordt in –uiteraard- de RoXY een afscheidsbijeenkomst gehouden. Als de klanken van de Rolling Stones-hit Miss You zijn uitgestorven slaat de vlam nog eenmaal in de pan. Ditmaal letterlijk. Het is zeer waarschijnlijk vuurwerk dat vonken in de airco jaagt en daarmee een uitslaande brand tot gevolg heeft die de RoXY op deze sinistere dag definitief in de as legt. Er is geen houden meer aan. Het heeft waarschijnlijk zo moeten zijn. Sommige mensen denken zelfs dat dit het laatste ‘kunstwerk’ van vuurliefhebber Giele is geweest. Goede bekenden van hem spreken dat echter weer tegen. Giele had het gebeuren zeer betreurd, volgens hen.
De legende van club RoXY blijft na de brand in ieder geval in de harten van veel mensen gevangen. Mensen zien het als een schroeiplek op hun ziel, maar ze kunnen toch terug kijken op de beste tijd van hun leven. Over één ding is iedereen het eens. De RoXY is de meest bijzondere club geweest ooit. Met de beste sfeer, de beste muziek en een hoop mooie, leuke en bijzondere mensen. Het is een broedplek geweest voor veel creatievelingen, muzikanten en dj’s die nog steeds in de housescene actief zijn. Met weemoed zal elke RoXY bezoeker blijven terugdenken aan een hele mooie tijd en waanzinnige avonden, die we nog éénmaal -vooruit, twee avonden lang- gaan proberen te herleven, op zaterdag 20 en zondag 21 juni in Paradiso.

txt Frank van den Bold