Troostmeisjes in de Kunsthal te Rotterdam

Achter de verbloemende naam Troostmeisjes schuilt een hoop ellende. Fotograaf Jan Banning exposeert nog tot en met 29 augustus in de Kunsthal te Rotterdam met een serie portretten. Het onderwerp van deze portretten zijn de troostmeisjes, die door het Japanse leger werden gebruikt als seksslavinnen.

Achter de verbloemende naam Troostmeisje schuilt een hoop ellende. Meisjes die door het Japanse leger werden gebruikt als seksslavinnen. Seksuele dwangarbeid van veelal zeer jonge vrouwen om de Japanse soldaten tevreden te houden en, zo luidde de officiële verklaring, om uitbraak van seksueel overdraagbare aandoeningen bij de soldaten tegen te gaan. En dus richtte het Japanse leger overal aan het front bordelen op met strenge hygiënische voorschriften. In totaal zullen er ongeveer 200.000 vrouwen zijn gedwongen tot seks, beginnend van 1931 tot de Japanse overgave aan de geallieerden in 1945. De leeftijden van de meisjes verschilden van twaalf tot achttien. Ook de misdaden die zijn gepleegd verschilden, van verkrachting tot zware mishandeling en moord.

De expositie Troostmeisjes is een serie portretten van fotograaf Jan Banning. Een fotograaf met bijna 30 jaar ervaring in het vak van fotograferen. Zijn werk als kunstenaar en journalist is wijdverspreid en zijn terugkerende thema is ‘macht van de staat’. Hij heeft wereldwijd gewerkt aan series over de lange termijn effecten en consequenties van oorlogen en de bureaucratie bij overheden. Als kind van twee ouders die uit Nederlands-Indië kwamen, kon een fotoreportage over het verleden van jonge Indonesische vrouwen niet uitblijven. “Het was een moeilijke opgave troostmeisjes op te sporen en ze over te halen zich te laten interviewen en fotograferen.”, schrijft Jan in het gelijknamige boek Troostmeisjes. Want zelfs na 60 jaar rust er op het onderwerp nog altijd een taboe en schamen de vrouwen zich nog immer voor hun verleden.

Ik sta oog in oog met een bejaarde dame van wie de droefenis op het gezicht is af te lezen. Jan Banning zijn werk is fascinerend. De gelaagdheid waar de fotograaf naar op zoek is, is overal in zijn werk aanwezig. Veel vrouwen verhulden jaren lang hun verleden, maar de ogen verraden hun lijden. Keer op keer word ik bevangen door gevoelens van meelij. Sommige vrouwen hebben nooit geluk mogen hebben in hun leven. Mislukte huwelijken omdat mannen niets meer van ze wilden weten na het horen van hun verleden. Het nooit in staat zijn geweest kinderen te krijgen door de gruwelijke verwondingen die ze opliepen tijdens hun bestaan als troostmeisje. Een leven gebukt gaan onder een voortdurend gevoel van schaamte. Vrouwen die zelfs hun eigen kinderen niet kunnen vertellen wat er daadwerkelijk is gebeurd. De wonden van schaamte zullen nimmer helen. De rimpelige gezichten kijken allen recht in de lens en komen direct op je af. De belichting is zuiver en helder, de achtergrond asgrauw. De portretten zijn zeer gedetailleerd op de gevoelige plaat vastgelegd. Door de hoge resolutie was het mogelijk de portretten zeer groot af te drukken. Dit maakt het werk zeer levendig. Elk portret vertelt een eigen hartverscheurend verhaal. Dat maakt het werk van Jan Banning uiterst intens op een manier die moeilijk te beschrijven is. Zijn portretten vertellen absoluut meer dan duizend woorden.

De expositie Troostmeisjes is nog tot en met 29 augustus te bewonderen in de Kunsthal in Rotterdam.

txt Bart van der Werf
imgs Kunsthal Rotterdam